Rembrandt Bugatti en Valsuani: wie overtuigde wie?

—

Van alle namen die verbonden zijn aan de vroege geschiedenis van Fonderie Valsuani, is Rembrandt Bugatti de meest romantische. Een geniaal beeldhouwer die jong stierf, beroemd om zijn intense dierbeelden, en nauw verbonden met de oprichting van een van de meest beroemde gieterijen van Parijs.

De traditionele versie van het verhaal luidt: Bugatti overtuigde de oprichter van Valsuani om zijn eigen bedrijf te beginnen. Maar in sommige versies is die oprichter “Marcello” — een naam die in geen enkel document voorkomt. In de historisch correcte versie is het Claude.

De vraag “wie overtuigde wie?” heeft dus twee lagen: de inhoudelijke vraag over de dynamiek tussen Bugatti en Valsuani, én de naamkwestie die de geschiedenis vertroebelt.

—

Wie was Rembrandt Bugatti?

Rembrandt Bugatti (1884–1916) was de jongere broer van de legendarische automobielbouwer Ettore Bugatti en de zoon van kunstenaar Carlo Bugatti. Hij groeide op in een artistiek Italiaans milieu en ontwikkelde zich van jongs af aan als beeldhouwer.

Zijn specialiteit: dierbeelden. Bugatti werkte uren bij dierentuinen — Antwerpen, Parijs — om zijn modellen direct van het levende dier te maken. Zijn bronzen zijn onmiddellijk herkenbaar: de beweging, de spanning, de suggestie van leven in het metaal.

Bugatti was een van de eersten die bij de jonge Valsuani foundry werkte. Zijn vertrouwen in Claude’s kunnen was een krachtig signaal voor andere kunstenaars.

Hij overleed op 8 januari 1916, 31 jaar oud, in Parijs — vrijwillig. De Eerste Wereldoorlog had de kunstwereld verwoest; de dierentuin in Antwerpen, waar hij zoveel van zijn modellen had gevonden, was geplunderd. Bugatti’s wereld was letterlijk verdwenen.

—

De overtuigingsdynamiek: wat de bronnen zeggen

De traditionele beschrijving luidt dat Rembrandt Bugatti Claude Valsuani aanmoedigde de stap naar zelfstandigheid te zetten — om zijn eigen foundry te openen in plaats van voor anderen te blijven werken.

Dit verhaal is consistent met wat we weten over beide mannen:

Bugatti was jong en ambitieus, maar al snel gevestigd in de Parijse kunstwereld via zijn familienaam en zijn uitzonderlijk talent. Hij had toegang tot de elite van de kunstwereld op een leeftijd waarop de meeste kunstenaars nog onbekend waren.

Claude Valsuani was iets ouder, ervaren, en had zijn vak verfijnd bij Hébrard. Hij had de technische kennis, maar misschien nog niet het netwerk om zelfstandig door te breken.

Bugatti’s aanmoediging — en zijn belofte om bij Claude te gieten — was dus geen kleinigheid. Het was een netwerkgarantie: als Bugatti voor jou kiest, kijken andere kunstenaars.

—

De chronologie: past het verhaal?

Bugatti werd geboren in 1884. Claude in 1876. In 1899, toen Claude vermoedelijk zijn eerste atelier opende in Chatillon, was Bugatti vijftien jaar oud — jong, maar al actief in kunstkringen.

De “aanmoediging” kan plaatsgevonden hebben in de periode 1899-1905, toen Claude de stap zette van werknemer naar ondernemer. Bugatti was in die jaren in zijn vroege twintigste — jong, maar al werkte hij aan zijn eerste serieuze bronzen.

De rekensom past: Bugatti kan Claude aangespoord hebben rond 1900-1905, op een leeftijd van 16-21 jaar. Jong, maar in een kunstmilieu waar jeugd geen belemmering was voor invloed.

—

Bugatti als trouwe klant

De relatie bleef niet bij aanmoediging. Rembrandt Bugatti werd een van de vaste klanten van de Valsuani foundry.

Zijn dierbeelden — panthers, olifanten, leeuwen, flamingo’s — werden bij Claude gegoten in de cire perdue techniek. De samenwerking duurde tot Bugatti’s dood in 1916.

Postuum werden Bugatti’s werken door de foundry in beperkte edities verder aangeboden. Bugatti-bronzen met het Valsuani-stempel zijn vandaag de dag gewild op de kunstmarkt — en de vraag naar authenticering (welke gietingen zijn origineel, welke zijn later?) is een actief debat.

—

De naamkwestie: Bugatti en “Marcello”

In sommige kunsthistorische teksten wordt de Bugatti-Valsuani relatie beschreven met “Marcello Valsuani” als de ontvangende partij — de man die door Bugatti werd aangespoord.

Dit is onjuist. Er was geen “Marcello” in 1899 of 1905 om aan te moedigen. De man was Claude Valsuani — 23 jaar in 1899, 29 jaar in 1905, op het punt zijn eigen foundry definitief te vestigen.

De naam “Marcello” als oprichter-figuur in het Bugatti-verhaal is een late toevoeging — waarschijnlijk afkomstig uit de kunstliteratuur van de jaren zeventig en tachtig, toen “Marcello” al als consensus-naam gecirculeerd had. Latere schrijvers die het Bugatti-verhaal optekenden, namen de foutieve naam klakkeloos over.

—

Twee Bugatti’s, twee Valsuani’s

Er is nog een reden voor potentiële verwarring: de Bugatti-familie én de Valsuani-familie telden meerdere leden die in de kunstwereld actief waren.

Bugatti: Rembrandt (beeldhouwer) en Ettore (automobielbouwer) waren broers. Beide werden beroemd. Rembrandt stierf jong; Ettore bouwde een imperium.

Valsuani: Claude (oprichter) en Attilio (broer met eigen foundry in Bagneux) werkten beide in de gieterij-wereld. Claude’s zoon Marcel nam later de leiding over de Valsuani foundry.

Het risico op generatieverwarring is reëel. “Marcello” als naam kan een samensmelting zijn van Marcel (Claude’s zoon) en Rembrandt Bugatti’s Italiaanse connectie — een onbewuste Italianisering die in de literatuur binnensloop.

—

Wat de Bugatti-connectie echt vertelt

Het verhaal van Bugatti en Valsuani is geen mythe — het is historisch aannemelijk en consistent met de beschikbare informatie. Wat wél een mythe is: de naam van de man die Bugatti aanmoedigde.

De juiste versie:

Rembrandt Bugatti moedigde Claude Valsuani aan zijn eigen foundry te openen, rond 1899-1905. Bugatti werd een vaste klant. Claude’s foundry groeide uit tot een van de meest invloedrijke van Parijs. Bugatti stierf in 1916, Claude in 1923. De foundry overleefde hen beiden — tot 2016.

Een verhaal van twee Italiaanse immigranten in Parijs, van vertrouwen dat carrières maakte, en van bronzen die tot de dag van vandaag in musea staan.

Alleen de naam was al die tijd fout.

—

Verder lezen

• De Marcello-mythe: het complete verhaal →
• Claude Valsuani: biografie van de oprichter →
• “Marcello emigreerde uit Italië” — feit of fictie? →
• Wanneer werd de Valsuani foundry opgericht? →

—

Gepubliceerd door Art Revisionist — onafhankelijk onderzoek naar kunsthistorische onjuistheden.

Primaire bronnen: Antenati Portal (ANPR Crescenzago 1876), paspoort Messina 1911, overlijdensakte Malgrate 1923.