Wanneer werd de Valsuani foundry opgericht — en door wie?

De oprichtingsgeschiedenis van Fonderie Valsuani is omgeven door verwarring — en die verwarring is niet toevallig. Bronnen spreken elkaar tegen over het jaar, over de locatie, en over de naam van de oprichter. Elk van die vragen verdient een precies antwoord.

—

Vraag 1: Wanneer werd de foundry opgericht?

De meest voorkomende data in de literatuur zijn 1899, 1902, 1905 en 1908. Ze verwijzen niet naar vier verschillende events, maar naar vier fasen in de ontwikkeling van de foundry.

1899: Het beginatelier in Chatillon

Rond 1899 — de exacte datum varieert per bron — opende Claude Valsuani een eigen atelier in Chatillon, een gemeente direct ten zuiden van Parijs. Dit was zijn eerste zelfstandige onderneming, waarschijnlijk klein en gespecialiseerd in kleinere werken. Rembrandt Bugatti had hem aangemoedigd de stap naar zelfstandigheid te zetten.

1905: Vestiging aan 74 Rue des Plantes

In 1905 — sommige bronnen noemen 1908 als jaar van formele inschrijving — verhuisde de foundry naar haar definitieve adres: 74 Rue des Plantes in het 14e arrondissement van Parijs. Dit adres, dicht bij Montparnasse, zou bijna tachtig jaar het centrum van de foundry blijven.

De verwarring verklaard

Kunstboeken die “1902” noemen, verwarren soms de oprichting van Fonderie Hébrard (1902) met de Valsuani foundry. Hébrard en Valsuani zijn twee aparte entiteiten. Claude werkte bij Hébrard vóór hij zijn eigen zaak begon — de data overlappen, maar de foundries niet.

—

Vraag 2: Waar werd de foundry opgericht?

Chatillon voor de beginfase (~1899). 74 Rue des Plantes, Parijs XIVe voor de definitieve vestiging (~1905).

Het 14e arrondissement — het quartier Plaisance — was een logische keuze. Het lag op loopafstand van Montparnasse, het artistieke centrum van Parijs in de Belle Époque. Beeldhouwers als Brancusi, Giacometti en later Giacometti werkten in ateliers in de buurt. De foundry was bereikbaar, groot genoeg voor monumentale opdrachten, en de eigenaar had inmiddels een reputatie die klanten aantrok zonder dat hij ze hoefde te zoeken.

Het adres 74 Rue des Plantes is tot op de dag van vandaag een historisch ankerpunt: als je een brons ziet met “C. VALSUANI PARIS” of “Cire Perdue C. Valsuani”, dan verwijst dat letterlijk naar dit adres, dit atelier, deze handen.

—

Vraag 3: Door wie werd de foundry opgericht?

Dit is de kern van de mythe — en de vraag waarop de primaire documenten het meest directe antwoord geven.

De oprichter heette Claude Valsuani. Volledig: Claude Francisco Ange Rocco Valsuani, geboren op 18 februari 1876 in Crescenzago, Milaan. Gestorven op 9 september 1923 in Malgrate, aan het Comomeer.

Zijn geboorteakte identificeert hem als Claudio Francesco Angelo Rocco, zoon van Carlo Valsuani en Adelaide Leschak. Zijn paspoort uit 1911 bevestigt: figlio di sig. Carlo. Zijn overlijdensakte in 1923 bevestigt opnieuw: figlio di fu Carlo — zoon van wijlen Carlo.

“Marcello Valsuani” als oprichter? Geen enkel primair document bevestigt dit. De naam “Marcello” verschijnt niet in geboorteaktes, huwelijksaktes, paspoorten, bedrijfsregistraties of overlijdensaktes uit de relevante periode. Hij is een naam die in de kunsthistorische literatuur ontstond — waarschijnlijk als kopieer-fout — en daarna zonder controle overgenomen werd.

—

De opvolging: Marcel, niet Marcello

Na de dood van Claude in 1923 nam zijn zoon Marcel Valsuani de leiding over de foundry. Marcel leidde de foundry door de naoorlogse decennia — een periode die artistiek gezien een van de meest productieve was.

Let op het onderscheid: Marcel (de zoon, Franstalige variant) versus Marcello (de fictieve oprichter, Italiaanse variant). Het zijn twee verschillende namen. Marcel was een echte persoon, een reële opvolger. Marcello was nooit de oprichter.

Het is mogelijk — misschien zelfs waarschijnlijk — dat de naam “Marcello” een Italianisering is van “Marcel”, gecombineerd met een verwarring over generaties. De schrijver die als eerste “Marcello” als oprichter noemde, maakte mogelijk de fout van twee generaties samen te schuiven: de Italiaanse Claudes naam “Italianiseren” naar Marcello, en hem de rol te geven die eigenlijk zijn vader had.

—

De stempel als tijdsdocument

De stempel “C. VALSUANI PARIS” of “Cire Perdue C. Valsuani” is meer dan een merkteken. Het is een tijdsdocument.

De “C.” stond voor Claude — en bleef staan ook nadat zijn zoon Marcel de foundry overnam. Marcel koos bewust voor continuïteit: de initiaal van zijn vader bleef in de stempel als eerbetoon aan de oprichter.

Dit detail maakt duidelijk hoe verwarrend de naamkwestie kan worden: je ziet “C. Valsuani” op een brons uit de jaren veertig of vijftig — lang na Claudes dood — en de “C.” hoeft op dat moment niet meer naar Claude te verwijzen. Toch is de naam die erachter zit Claudes naam, zijn bedrijf, zijn stempel.

—

Tijdlijn van de foundry

—

Waarom dit ertoe doet

De vraag “wanneer en door wie” klinkt academisch. Maar ze heeft directe consequenties voor de kunstmarkt.

Een veilinghuis dat een brons beschrijft als “gegoten door Marcello Valsuani, oprichter van de foundry in 1902” heeft drie fouten in één zin: de naam, de functie en het jaar. Dat zijn fouten in de herkomstbeschrijving — en herkomst is een van de pijlers van waardebepaling bij bronzen.

Als de feiten kloppen: Claude, ca. 1899, Chatillon, naar 74 Rue des Plantes in 1905. Als ze niet kloppen: vraag door.

—

Verder lezen

• De Marcello-mythe: het complete verhaal →
• Claude Valsuani: biografie van de oprichter →
• “Marcello emigreerde uit Italië” — feit of fictie? →

—

Gepubliceerd door Art Revisionist — onafhankelijk onderzoek naar kunsthistorische onjuistheden.

Primaire bronnen: Antenati Portal (ANPR Crescenzago 1876), paspoort Messina 1911, overlijdensakte Malgrate 1923.