De Marcello Valsuani Mythe: Hoe een Fictieve Oprichter De Kunstgeschiedenis Vijftig Jaar Vervalst
Er staat een brons op een voetstuk in het Musée d’Orsay. Op het label staat: “Gegoten door de Fonderie Valsuani, opgericht door Marcello Valsuani.” Sotheby’s vermeldt dezelfde naam in hun veilingcatalogus. Christie’s ook. Wikipedia. Tientallen kunstboeken. Honderden galerij-omschrijvingen.
Marcello Valsuani heeft nooit bestaan.
Niet als oprichter van de Fonderie Valsuani. Niet als vader van Claude Valsuani. Niet in enig officieel document uit de negentiende of vroeg-twintigste eeuw. De naam is een fout — geboren in kunstliteratuur van de jaren zeventig, sindsdien ongecorrigeerd doorgegeven van boek naar boek, van catalogus naar catalogus, van museum naar museum.
Dit artikel legt de volledige geschiedenis vast: wie Claude Valsuani werkelijk was, hoe zijn foundry werd opgericht, hoe de mythe van “Marcello” ontstond, en welk primair bewijsmateriaal de historische waarheid herstelt.
I. De Mythe
Typ “Valsuani foundry” in een zoekmachine. Je vindt zijn naam op vrijwel elke pagina die over deze foundry schrijft:
“The Valsuani foundry was founded by Marcello Valsuani, an Italian émigré who established his atelier in Paris around the turn of the century…”
“Marcello Valsuani emigrated from Italy to France and became technical director at the Hébrard foundry before founding his own establishment…”
Sladmore Gallery in Londen — een van de meest gerenommeerde galerijen ter wereld voor animalier beeldhouwkunst — gebruikt de naam. Het Bugatti Répertoire van Véronique Fromanger, een gepubliceerd academisch naslagwerk, gebruikt de naam. Het Musée d’Orsay heeft hem op een bronslabel staan.
De naam is overal. En hij is nergens te verifiëren. Niet in de geboorteaktes van de Valsuani-familie. Niet in paspoorten. Niet in overlijdensaktes. Niet in contemporaine krantenartikelen.
De naam “Marcello Valsuani” verschijnt voor het eerst in gedrukte kunstliteratuur van de jaren zeventig — bijna een halve eeuw na de dood van de echte oprichter.
II. De Echte Oprichter: Claude Valsuani
De Fonderie Valsuani werd opgericht door Claude Francisco Ange Rocco Valsuani. Hij werd geboren op 18 februari 1876 in Crescenzago, destijds een zelfstandige gemeente bij Milaan, nu deel van de stad.
Zijn volledige naam — vier voornamen, zoals de Italiaans-katholieke traditie voorschreef — was Claudio Francesco Angelo Rocco. In alle documenten gebruikte hij de Franse versie: Claude.
Zijn vader heette Carlo. Dat is het begin en het einde van de naamskwestie.
III. Het Bewijs: Drie Documenten
Het is zelden dat een historische claim zo duidelijk weerlegd kan worden door primaire bronnen. In dit geval zijn het drie documenten — elk officieel, elk onafhankelijk, elk eenduidig.
Document 1: De Geboorteakte (Crescenzago, 18 februari 1876)
In de Italiaanse burgerlijke stand, afdeling Crescenzago, is de geboorte geregistreerd van een mannelijk kind op 18 februari 1876. De aangifte werd gedaan door de vader zelf:
“È comparso Valsuani Carlo, di anni ventotto, contadino… è nato un bambino di sesso maschile… al quale vengono imposti i nomi di Claudio, Francesco, Angelo Rocco.”
Vertaling: “Verscheen Valsuani Carlo, 28 jaar oud, landbouwer… is een mannelijk kind geboren… aan wie de namen worden gegeven Claudio, Francesco, Angelo Rocco.”
De vader heet Carlo Valsuani. Geen Marcello. Geen andere voornaam. Carlo.
Document 2: Het Paspoort (Messina, 19 mei 1911)
In 1911 vroeg Claude Valsuani een paspoort aan bij de Italiaanse autoriteiten in Messina. Het officieel document van het Koninkrijk Italië bevat:
“figlio di sig. Carlo” — Zoon van de heer Carlo.
Op het moment van aanvraag was Claude 35 jaar oud en leidde al jaren zijn eigen foundry. Het officiële document identificeerde hem via zijn vader: Carlo.
Document 3: De Overlijdensakte (Malgrate, 9 september 1923)
Claude Valsuani overleed op 9 september 1923 in Malgrate, Italië. De parochie-overlijdensakte vermeldt:
“Valsuani Claudio… figlio di fu Carlo… industriale, domiciliato a Parigi”
Claudio Valsuani… zoon van wijlen Carlo… industrieel, woonachtig te Parijs.
Drie documenten. Drie decennia apart. Drie verschillende officiële instanties. Alle drie: vader is Carlo. Nooit Marcello.
De conclusie is onontkoombaar: “Marcello Valsuani” als oprichter van de Fonderie Valsuani is een historische vergissing.
IV. De Werkelijke Familiegeschiedenis
Carlo Valsuani (Milaan, ca. 1842 – 1886): Vader van Claude. Begon als landbouwer (contadino), werd gemeentesecretaris. Overleed in 1886 op 44-jarige leeftijd — dertien jaar vóór de foundry werd opgericht. Het is fysiek onmogelijk dat hij de oprichter was.
Claude Valsuani (1876–1923): De oprichter. Emigreerde naar Parijs, werkte bij Hébrard, opende zijn eigen foundry. Innovator, vakman, ondernemer. Overleed op 47-jarige leeftijd.
Attilio Valsuani: Broer van Claude. Werkte in de bronsgietwereld, later met eigen atelier in Bagneux.
Marcel Valsuani (ca. 1900 – ca. 1980): Zoon van Claude. Waarschijnlijk de bron van de naamsverwisseling: Marcel (Frans) klinkt als Marcello (Italiaans). Marcel nam in 1923 de leiding over. Hij gebruikte bewust de stempel “C. Valsuani” — de “C” als eerbetoon aan zijn vader Claude.
V. De Foundry: Van Chatillon naar 74 Rue des Plantes
Claude begon zijn eigen onderneming rond 1899 in Chatillon, net buiten Parijs. De aanmoediging om de sprong te wagen, kwam van Rembrandt Bugatti (1884–1916), de meest gevierde dierbeeldhouwer van zijn generatie. Bugatti geloofde in Claudes talent — en die investering in vertrouwen keerde terug: Bugatti werd een van de meest trouwe klanten van de foundry.
De definitieve verhuizing was naar het adres dat synoniem zou worden met het merk: 74 Rue des Plantes, Paris XIVe, quartier Plaisance. Dicht bij Montparnasse, brandpunt van de Parijse kunstwereld. Dit adres bleef het hart van de foundry tot 1982 — tachtig jaar lang.
VI. De Techniek: Cire Perdue
De Fonderie Valsuani was gespecialiseerd in de cire perdue methode — “verloren was”, de oudste en meest geraffineerde giettechniek voor sculptuur.
Het proces: origineel model → negatieve mal → waskopie → vuurvaste bekleding → smelten van de was → gieten van brons bij ~1000°C → ciseleren → patinering. Elke stap vereist decennia van ervaring.
De Drie Innovaties van Claude Valsuani
1. De toorts voor patinering: Claude was een van de eersten in Frankrijk die een toorts gebruikte voor de chemische kleuring van het bronzen oppervlak. Traditionele zuurmethoden waren moeilijk te beheersen. De toorts gaf hem precisie: millimeter voor millimeter.
2. Valsuani Noir: Zijn handtekening was een diepe, rijke zwarte patina — de Valsuani Noir. Niet mat-zwart, niet glanzend, maar met een diepte en warmte die nog steeds direct herkenbaar is voor ervaren verzamelaars. Een century later is het een begrip in de markt.
3. Genummerde edities: Claude was een van de eersten die zijn gietstukken systematisch nummerode, met een maximumeditie van tien stuks. Dit principe — exclusiviteit door limitering — werd later de industrie-standaard.
VII. De Gouden Era: De Kunstenaars
De reputatie van Claude trok de grootste namen uit de Parijse kunstwereld:
- Auguste Rodin (1840–1917) — De Denker, De Kus
- Rembrandt Bugatti (1884–1916) — Dierbeelden van wereldklasse; de man die Claude aanmoedigde zijn eigen foundry te openen
- Constantin Brancusi (1876–1957) — Vier bronzen van Mlle Pogany I (1913)
- Edgar Degas (1834–1917) — Later controversieel (zie hieronder)
- Pablo Picasso (1881–1973) — Beeldhouwwerken uit zijn productiefste periode
- Henri Matisse (1869–1954) — Fauvistische sculpturen
- Pierre-Auguste Renoir (1841–1919) — Late beeldhouwwerken
- François Pompon (1855–1933) — Meester van de dierbeeldhouwkunst
- Aristide Maillol, Alberto Giacometti, Salvador Dalí, Paul Gauguin, Honoré Daumier
Dat Rodin — de meest gevierde beeldhouwer van zijn tijd — de Valsuani foundry vertrouwde met zijn iconische werken, zegt alles over de kwaliteitsstandaard die Claude had opgebouwd.
VIII. De Controverses: Degas en Pompon
Na Marcels terugtreden in de jaren zeventig kwamen twee controverses die de reputatie van de foundry ernstig beschadigden.
De Degas-kwestie: In 1981 kocht Leonardo Benatov de naam en rechten van Valsuani. Kort daarna kondigde hij aan 74 gipsbeelden te hebben “ontdekt” die aan Degas worden toegeschreven. Degas-geleerden reageerden sceptisch tot ronduit afwijzend. In 1997 verkocht Benatov Degas-bronzen voor $60.000 per stuk. De authenticiteit van deze werken blijft betwist.
De Pompon-overtreding: François Pompon’s testament (1933) verbood posthume kopieën van zijn werk expliciet. In 2006 werden toch Pompon-bronzen geproduceerd met de Valsuani-stempel — een directe schending van de wil van de kunstenaar.
IX. Hoe “Marcello” Ontstond: De Anatomie van een Mythe
De naam “Marcello” verschijnt voor het eerst in kunstliteratuur uit de jaren zeventig. De meest gezaghebbende verspreiding was het Bugatti Répertoire van Véronique Fromanger (2010), een gepubliceerd academisch naslagwerk dat door veilinghuizen en musea als gezaghebbende bron werd gebruikt.
De verspreiding van de fout — stap voor stap:
- Een schrijver in de jaren zeventig verwijst naar “Marcello” zonder primaire bron — waarschijnlijk een verwarring tussen Marcel (de Franse naam van de zoon) en Marcello (de Italiaanse klankvariant)
- Fromanger’s Répertoire (2010) geeft het “academisch gewicht”
- Veilinghuizen (Sotheby’s, Christie’s, Drouot) kopiëren de informatie uit het Répertoire
- Galeries kopiëren de veilinghuizen
- Musea kopiëren de galeries
- Wikipedia kopieert alles bovenstaande
- Kunsthistorici citeren Wikipedia en de catalogi
Niemand controleerde de geboorteakte.
X. De Implicaties voor de Kunstmarkt
De vraag is niet slechts academisch. Ze heeft directe implicaties:
Authenticiteitsrapporten die “Marcello Valsuani” vermelden als historische feitelijkheid zijn gebouwd op een foutieve basis. Dat ondermijnt niet per se de authenticiteit van het bronzen werk zelf — maar het signaleert dat de schrijver zijn primaire bronnen niet heeft gecontroleerd.
Provenance-documenten die de eigendomsgeschiedenis beschrijven kunnen juridisch relevant zijn bij geschillen. Foutieve historische informatie in die documenten creëert kwetsbaarheid.
Veilingprijzen worden mede bepaald door de narrative rondom een werk. Kopers betalen (deels) voor een verhaal. Als dat verhaal fout is, betalen ze voor fictie.
XI. Tijdlijn: 117 Jaar Valsuani
| Jaar | Gebeurtenis |
|---|---|
| 1842 | Carlo Valsuani geboren (Milaan) |
| 1876 | Claude Valsuani geboren (Crescenzago, 18 feb.) — geboorteakte: vader = CARLO |
| 1886 | Carlo Valsuani overlijdt (44 jaar) — ❌ Kon geen foundry oprichten |
| 1899 | Claude opent foundry in Chatillon |
| 1905 | Foundry verhuist naar 74 Rue des Plantes, Parijs XIVe |
| 1911 | Paspoort Claude: “figlio di sig. Carlo” |
| 1913 | Valsuani giet vier bronzen van Brancusi’s Mlle Pogany I |
| 1923 | Claude overlijdt (47 jaar) — overlijdensakte: “figlio di fu Carlo” — Marcel neemt over |
| 1920s–60s | Gouden era: Rodin, Picasso, Matisse, Pompon, Bugatti, Giacometti |
| 1965 | Daumier-mallen vernietigd door notaris |
| 1970s | “Marcello” verschijnt voor het eerst in kunstliteratuur |
| 1981 | Benatov koopt Valsuani — claimt 74 Degas-gipsen “ontdekt” |
| 2006 | Posthume Pompon-edities, tegen testament in |
| 2010 | Fromanger’s Répertoire geeft “Marcello” academisch gewicht |
| 2016 | Rechter sluit foundry wegens schulden. Einde van 117 jaar. |
| 2026 | Primaire bronnen forensisch geanalyseerd: Marcello bestond niet |
XII. Conclusie
De Fonderie Valsuani was een van de meest invloedrijke instellingen in de Europese kunstgeschiednis van de twintigste eeuw. Rodin, Brancusi, Degas, Picasso, Pompon, Giacometti — ze werkten allemaal met de handen van Claude Valsuani en zijn medewerkers.
Claude was een innovator: de toorts voor patinering, de Valsuani Noir, de genummerde editie. Drie bijdragen die de markt voor serieuze bronzen kunst fundamenteel veranderden en tot op de dag van vandaag de standaard zijn.
En toch: zijn naam is vervangen door een fictie. “Marcello Valsuani” — een naam die in geen enkel primair document voorkomt — staat op museumwanden, in veilingcatalogi, in academische publicaties.
De correctie is eenvoudig:
De Fonderie Valsuani werd opgericht door Claude Francisco Ange Rocco Valsuani, geboren op 18 februari 1876 in Crescenzago bij Milaan, gestorven op 9 september 1923 in Malgrate. Zijn vader heette Carlo Valsuani. Er heeft nooit een “Marcello Valsuani” bestaan als oprichter, vader, of patriarch van de foundry.
Dit is niet speculatief. Dit staat in drie onafhankelijke primaire documenten. In de geboorteakte. In het paspoort. In de overlijdensakte.
Primaire bronnen bestaan. Ze zijn toegankelijk. Ze zijn ondubbelzinnig.
Het is tijd dat de kunstwereld ze leest.
Bronnen en Bewijsmateriaal
Primaire bronnen:
- Geboorteakte Claude Valsuani, Crescenzago, 18 februari 1876 (Italiaanse burgerlijke stand / Antenati Portal)
- Paspoort Claude Valsuani, Messina, 19 mei 1911 (Koninklijk Italië)
- Overlijdensakte Claude Valsuani, Malgrate, 9 september 1923
- Comoedia, Paris, 11 september 1923 (Gallica, Bibliothèque nationale de France)
- Comoedia, Paris, 14 juli 1934 (Gallica, BnF)
Secundaire bronnen (met de fout):
- Véronique Fromanger, Rembrandt Bugatti: Répertoire monographique, 2010
- Sladmore Gallery, diverse catalogi
- Sotheby’s en Christie’s veilingcatalogi, diverse jaren
Gepubliceerd door Art Revisionist — onafhankelijk forensisch kunsthistorisch onderzoek.
Correcties en aanvullende primaire bronnen welkom: [email protected]
Leave a Reply